گروه شهرستان ها: استان کرمانشاه با برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی، اراضی کشاورزی و شبکه‌ای از منابع آب سطحی و زیرزمینی،همواره به راهکارهایی نیاز داشته است تا بتوان میان بهره‌برداری از آب و صیانت از آن تعادل برقرار کرد و بر همین اساس اجرای طرح «آبخیز تا جالیز» توانسته است موفقیت های چشمگیری در حوزه احیای آبخوان‌ها رقم بزند.
افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی، تداوم خشکسالی‌ها، تغییر الگوی بارش و برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی، فشار مضاعفی بر آبخوان‌ها وارد کرده است. در چنین شرایطی، مدیریت روان‌آب‌ها، جلوگیری از هدررفت آب‌های ناشی از بارندگی و فراهم کردن امکان نفوذ آب به لایه‌های زیرزمینی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند بخشی از فشار واردشده بر منابع آبی را کاهش دهد.
طرح «آبخیز تا جالیز» با تمرکز بر عملیات آبخیزداری، آبخوان‌داری و احیای قنوات، در همین مسیر تعریف شده است؛ طرحی که تلاش می‌کند آب حاصل از بارندگی را پیش از تبدیل شدن به روان‌آب‌های مخرب، به فرصتی برای تقویت ذخایر زیرزمینی و پشتیبانی از فعالیت‌های کشاورزی تبدیل کند. اجرای این برنامه با مشارکت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری و بسیج سازندگی، زمینه اجرای پروژه‌هایی را در مناطق مختلف استان فراهم کرده است.
در مناطقی همچون درودفرامان، سماق و ورمزان بیلوار کرمانشاه، اقداماتی با هدف مدیریت منابع آب، توسعه پوشش گیاهی و افزایش بهره‌وری ظرفیت‌های طبیعی دنبال می‌شود. در کنار این فعالیت‌ها، پروژه قنات معکوس تنگ‌کنشت نیز به‌عنوان یکی از نمونه‌های شاخص تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، با بهره‌گیری از سازوکاری متفاوت از قنات‌های سنتی، آب‌های سطحی را به سمت لایه‌های زیرزمینی هدایت می‌کند.
اهمیت این اقدامات زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم قنوات، افزون بر نقش تاریخی خود در تأمین آب، از سازگارترین شیوه‌های بهره‌برداری از منابع زیرزمینی به شمار می‌روند. احیا و مرمت این سازه‌های ارزشمند، در کنار اجرای عملیات آبخیزداری در بالادست آن‌ها، می‌تواند به افزایش آبدهی، استمرار تولید کشاورزی و کاهش آسیب‌پذیری روستاها در برابر کم‌آبی کمک کند.
با این حال، موفقیت چنین طرح‌هایی فقط به اجرای سازه‌های فنی محدود نمی‌شود؛ بلکه به نگهداری مستمر، ارزیابی نتایج، مشارکت جوامع محلی و تداوم تأمین اعتبارات نیز وابسته است. از این منظر، طرح آبخیز تا جالیز در کرمانشاه را می‌توان تلاشی برای پیوند دادن مدیریت منابع طبیعی با امنیت غذایی و پایداری زندگی روستایی دانست؛ تلاشی که در صورت توسعه هدفمند و نظارت بر عملکرد پروژه‌ها، می‌تواند به الگویی مؤثر برای حفاظت از آب و خاک و تقویت بنیان‌های تولید در استان تبدیل شود.
آبخیزداری؛ از مهار روان‌آب‌ها تا تقویت سفره‌های زیرزمینی
محمدحسین رستمی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه، در گفت‌وگو با مهر، با اشاره به اهمیت اجرای پروژه‌های آبخیزداری از محل اعتبارات محرومیت‌زدایی اظهار داشت: اجرای این پروژه‌ها از برنامه‌های کلیدی مجموعه وزارت جهاد کشاورزی است که با مشارکت سازمان منابع طبیعی و بسیج سازندگی و در قالب طرح «آبخیز تا جالیز» دنبال می‌شود.
وی با بیان اینکه عملیات آبخیزداری تأثیر مستقیمی بر وضع منابع آب زیرزمینی دارد، افزود: این اقدامات علاوه بر کاهش فرسایش خاک، زمینه افزایش پوشش گیاهی و نفوذ آب به داخل زمین را فراهم می‌کند و در صورت وجود ظرفیت مناسب در حوزه آبخیز، می‌تواند به تقویت سفره‌های زیرزمینی منجر شود.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه ادامه داد: در همین راستا، پروژه‌هایی در بالادست قنوات تعریف شده است تا آب حاصل از بارندگی به‌جای خروج سریع از حوزه آبخیز، در زمین نفوذ کند و پس از ذخیره‌سازی در منابع زیرزمینی، از طریق قنوات و چاه‌ها دوباره در چرخه تولید قرار گیرد.
رستمی با تأکید بر نقش این طرح‌ها در پشتیبانی از کشاورزی و امنیت غذایی تصریح کرد: استفاده از ظرفیت آبخوان‌ها و تقویت منابع آبی مناطق روستایی، می‌تواند به استمرار فعالیت‌های تولیدی و بهبود شرایط بهره‌برداری از اراضی کشاورزی کمک کند.وی با اشاره به اجرای طرح آبخیز تا جالیز در مناطق درودفرامان، سماق و ورمزان بیلوار کرمانشاه گفت: این پروژه‌ها با مشارکت مردم در حال اجراست و در یکی از طرح‌های مربوطه، بیش از ۱۷۰هکتار از اراضی زیر پوشش نهال‌کاری قرار گرفته است؛ ضمن اینکه از سیستم آبیاری پیشین نیز در این محدوده استفاده می‌شود.
مهار بخشی از سیلاب در بالادست کرمانشاه
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه با اشاره به پروژه قنات معکوس تنگ‌کنشت گفت: در این طرح، آب‌های سطحی جمع‌آوری و از طریق چاهک‌های تعبیه‌شده به سمت سفره‌های زیرزمینی هدایت می‌شود که این پروژه در مرحله تکمیل قرار دارد.
رستمی افزود: برآوردها نشان می‌دهد این سازه طی ۴ ماه از سال ظرفیت تغذیه یک‌میلیون و ۲۹۲هزار و ۶۹۶مترمکعب آب به سفره‌های زیرزمینی را دارد. همچنین در زمان وقوع سیلاب، امکان کاهش دبی اوج سیلاب به میزان حداکثر ۲۴۰لیتر بر ثانیه برای آن پیش‌بینی شده است؛ موضوعی که با توجه به قرارگیری این حوزه در بالادست شهر کرمانشاه، اهمیت ویژه‌ای دارد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه با اشاره به ابعاد اجرایی پروژه تصریح کرد: این طرح در محدوده‌ای به وسعت بیش از ۱۵هزار هکتار و با اعتباری معادل ۱۸۰میلیارد ریال اجرا شده است.
شما چه نظری دارید؟